Ο Σαρκοζύ, η δημόσια τηλεόραση και η διαφήμιση

Στις 9 Ιανουαρίου ο Γάλλος Πρόεδρος ανακοίνωσε την πρόθεση του να καταργήσει τις διαφημίσεις από την κρατική τηλεόραση. Η πρόταση αυτή ξάφνιασε όλους τους ενδιαφερόμενους αφού κανείς εκτός από το στενό περιβάλλον του Σαρκοζύ δεν ήταν ενήμερος για την πρόθεση του αυτή.

Η δημόσια τηλεόραση χωρίς διαφημίσεις είναι ένα μέτρο στο οποίο δεν μπορεί κανείς παρά να συμφωνήσει. Σε ιδανικές συνθήκες μια τέτοια κίνηση, απελευθερώνοντας την δημόσια τηλεόραση από τον ζυγό της τηλεθέασης και των διαφημιστών, μπορεί να βελτιώσει τη ποιότητα των προγραμμάτων. Αυτό αναφέρει και ο Μανώλης Ανδριωτάκης σε πρόσφατο σχόλιο του.

Στην συγκεκριμένη όμως περίπτωση η κίνηση αυτή του Σαρκοζύ εντάσσεται σε ένα πολύπλοκο πολιτικό και επικοινωνιακό παιχνίδι που λίγο έχει να κάνει με την ποιότητα των δημόσιων ΜΜΕ. Παρακάτω θα προσπαθήσω να εξηγήσω τα βραχυπρόθεσμα διακυβεύματα της κίνησης αυτής.

Καταρχάς ενδιαφέρον έχει η προέλευση της πρότασης. Αυτοί που είχαν την συγκεκριμένη ιδέα είναι δύο από τους ανεπίσημους συμβούλους του Σαρκοζύ με δήθεν «προοδευτική » πολιτική προέλευση. Ο ένας είναι ο Alain Minc, κεντρικό πρόσωπο της γαλλικής οικονομικής, και πολιτικής ελίτ ο οποίος από γραφειοκράτης και κρατικιστής, την εποχή της έκθεσης L'informatisation de la Société, εξελίχθηκε σε ακραιφνή φιλελεύθερο.

Ο Minc απολύθηκε πρόσφατα από τους δημοσιογράφους της Le Monde, όπου ήταν πρόεδρος του μετοχικού συμβουλίου, όταν προσπάθησε να πουλήσει την εφημερίδα στον όμιλο Lagardère.

Ο δεύτερος είναι ο Georges-Marc Benhamou, δημοσιογράφος και βιογράφος του σοσιαλιστή Μιτεράν με τον οποίο διατηρούσε στενές σχέσεις. Τα δύο αυτά πρόσωπα είναι μέρος του ανοίγματος του Σαρκοζύ προς τους σοσιαλφιλελεύθερους, όπως ο υπουργός εξωτερικών Bernard Kouchner, αλλά και οι Fadela Amara, Jean-Pierre Jouyet, Jean-Marie Bockel.

Οι πολιτικοί αυτοί, αν και προερχόμενοι από το σοσιαλιστικό κόμμα, μετέχουν στη κυβέρνηση του Σαρκοζύ και στην προσπάθεια του να διεμβολίσει τον χώρο της κεντροαριστεράς.

Η πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου εντάσσεται λοιπόν στην γενικότερο πολιτικό τακτικισμό του. Ο τελευταίος διευκολύνεται επίσης από το γεγονός ότι η κατάργηση της διαφήμισης στην δημόσια τηλεόραση, αν και παραδοσιακή θέση του σοσιαλιστικού κόμματος, δεν υλοποιήθηκε όσο αυτό ήταν στην εξουσία.

Η δεύτερη διάσταση του θέματος έχει να κάνει με το επικοινωνιακό τοπίο της χώρας. Για δεκαετίες, η γαλλική τηλεόραση ήταν μια από τις πιο κλειστές του δυτικού κόσμου, με ουσιαστικά πέντε κανάλια εκ των οποίων τρία κρατικά και δύο ιδιωτικά τα οποία και κυριαρχούσαν στη διαφημιστική αγορά.

Το μεγαλύτερο κανάλι της χώρας TF1, με σταθερό μερίδιο τηλεθέασης πάνω από 30 % και 50% των διαφημιστικών εσόδων, ήταν ο αδιαμφισβήτητος κυρίαρχος σε οικονομικό αλλά και πολιτικό επίπεδο. Ο ιδιοκτήτης του καναλιού Martin Bouygues, στενός φίλος του Σαρκοζύ, ελέγχει τη ισχυρότερη κατασκευαστική εταιρεία της χώρας. Ένας από τους μεγαλύτερους πελάτες του είναι το Γαλλικό κράτος.

Το 2006, η δημιουργία της ψηφιακής τηλεόρασης και η ανάδειξη 12 επιπλέον καναλιών άρχισε να διασπά σταδιακά την κατανομή της τηλεθέασης με αποτέλεσμα να κινδυνεύει το διαφημιστικό μερίδιο των κυρίαρχων ΜΜΕ. Στα τέλη του 2007 το TF1 έπεσε για πρώτη φορά στην ιστορία του κάτω από το 28%, όταν κάθε μονάδα τηλεθέασης αντιπροσωπεύει έσοδα εκατομμυρίων ευρώ.

Με την πρόταση του ο Σαρκοζύ μειώνοντας τον συνολικό διαθέσιμο χώρο για διαφημίσεις στην γαλλική τηλεόραση, αυξάνει αυτόματα τα έσοδα των ιδιωτικών καναλιών παρά τη πτώση της τηλεθέασης. Είναι ένας τρόπος για να εγγυηθεί συνεχή κερδοφορία στους ιδιοκτήτες τους ως αντάλλαγμα της πολιτικής στήριξης που του προσφέρουν.

Η τρίτη διάσταση του θέματος έχει να κάνει με την επικοινωνιακή τακτική που εφαρμόζει ο Γάλλος πρόεδρος. Η μέθοδος του συνιστάται στην συνεχή προσπάθεια επιβολής της πολιτικής και μηντιακής ατζέντας. Με ξαφνικές προτάσεις σοκ που δεν εντάσσονται σε σοβαρό πολιτκό σχεδιασμό ο Σαρκοζύ διατηρεί την πρωτοβουλία των κινήσεων κάνοντας δημοσιογράφους και πολιτικούς αντιπάλους να τρέχουν πίσω του.

Εδώ και μήνες ο πολιτικός διάλογος στη χώρα περιορίζεται στον σχολιασμό, θετικό ή αρνητικό, των αποφάσεων του προέδρου. Έτσι ο νεοδεξιός ηγέτης καταφέρνει να αποφεύγει τη συζήτηση γύρω από θέματα που τον ενοχλούν όπως οι σχέσεις του με μεγαλοεπιχειρηματίες και η αποτυχημένη οικονομική του πολιτική.

Όμως από τις αρχές του έτους ο άνεμος έχει γυρίσει. Η οικονομική κρίση σε συνδυασμό με την συνεχή αυτοπροβολή του Σαρκοζύ και της προσωπικής του ζωής έχουν ως αποτέλεσμα την πτώση της δημοφιλίας του στις έρευνες κοινής γνώμης αφού το 58% των ερωτηθέντων εμφανίζεται δυσαρεστημένο.

Οι βουλευτές του δεξιού κόμματος UMP που τον υποστήριξαν ως υποψήφιο πρόεδρο αρχίζουν και δυσανασχετούν, πολύ περισσότερο δε όταν σε λίγες μέρες θα γίνουν δημοτικές εκλογές και πολλοί από αυτούς φοβούνται ότι θα εισπράξουν αυτή την δυσαρέσκεια.

Ταυτόχρονα οι εργαζόμενοι στη δημόσια ραδιοτηλεόραση φαίνονται αποφασισμένοι να αντιδράσουν σθεναρά σε αποφάσεις που παίρνονται από πάνω χωρίς ίχνος διαλόγου.

Έτσι, μετά και από την απεργία τους, την πρώτη μετά το 1974, ο Σαρκοζύ έχει αρχίσει να τα μαζεύει. Αναγκάστηκε να δηλώσει ρητά ότι δεν πρόκειται να ιδιωτικοποιηθεί κανένα δημόσιο κανάλι και ότι θα εγγυηθεί την δημόσια χρηματοδότηση που θα αντικαταστήσει τα έσοδα από διαφημίσεις.

Πριν δύο μέρες ανακοίνωσε την δημιουργία μιας επιτροπής που θα μελετήσει το ζήτημα της σταδιακής κατάργησης της διαφήμισης στη βραδινή ζώνη από τις αρχές του 2009. Για κατευνασμό έδωσε την προεδρία της επιτροπής στον γενικό γραμματέα της κοινοβουλευτικής του ομάδας Jean-François Copé και εξασφάλισε θέσεις σε «σημαντικές προσωπικότητες » του χώρου των ΜΜΕ…